X
تبلیغات
مجموع فرش بهشت - اراک
فرش ایران سراسر افتخار است و افتخار دیگر نسل فرشهای دیواری به نام تابلو فرش است
 اراک

اراک

استان مرکزي
مهمترين مراکز بافت قالي اين استان مرکزی. اراک، محلات، خمين، سربند، زرند، تفرش و ساوه است که به همراه روستاهاي معروف و بزرگ حومه خود به قاليبافي مشغولند.
اراک:
اراک از زمان سلطنت فتحعلي‌شاه بنا شد و تا سال 1316 شمسي سلطان آباد نام داشت. و در اين سال به نام اراک تغيير يافت. بدليل راههاي متعددي، که اراک را به شهرهاي غربي، مرکزي و جنوبي متصل مي‌کند و راه آهن سراسري نيز به اهميت آن افزوده شده است.
شهرستان اراک از شمال به شهرستان‌هاي تفرش، از جنوب به خمين و سربند و از مغرب به ملاير محدود است. آب و هواي آن در زمستان سرد و در تابستان معتدل است و فاصله آن شهرستان تا تهران 295 کيلو متر است.
سابقه قاليبافي در اراک:
از جمله مراکز مهم قاليبافي ايران، اراک است. تصور مي‌شود که اين شهرستان در زمينه قاليبافي قدمت چنداني ندارد اما شواهد تاريخي، کيفيت و اعتبار فرشهاي دهه‌هاي قبل آن روشن مي‌کند که اراک در فرشبافي از سابقه زيادي برخوردار بوده است و گسترش قاليبافي اراک از نيمه قرن نوزدهم با تلاش بازرگانان فرش تبريز براي تامين قاليهاي صادراتي و با تاسيس کارگاههاي بزرگ آغاز شد. دفتر شرکت انگليس زيگلر و شرکا در سال 1883 در تبريز تصميم گرفت قاليهاي اراک (سلطان آباد) را خريداري کند و در لندن بفروش برساند لذا سفارش هايي براي بافت قالي به کارگاه‌هاي فرش‌هاي روستاهاي اراک ديد شد. اين شرکت نخستين بار استفاده از کلاف رنگ شده و بهره‌گيري از رنگهاي محلي و اروپايي را در ايران معمول کرد و همچنين انبار مواد اوليه، دفتر کاربراي طراحان و رنگرزخانه برپا ساخت شرکت‌هاي خارجي در اراک بسيار فعال بودند واين تا آغاز جنگ جهاني اول و آغاز کساد بازار اروپا و امريکا ادامه داشت. بعد از آن بازرگانان ايران توليد قالي اراک را بر عهده داشتند.
مهر‌آباد و يساول از توابع زاهان و آدشته، درمن و هزاوه ، ارجناوند در غرب اراک از روستاهاي مهم قاليبافي معاصر اين منطقه هستند. در امتداد جاده منتهي به خمين روستاهاي گيلي، ورچه، کودرز و حسن آباد به توليد قاليهاي مشهور به نام محل معروفند. در شرق اراک نيز فرش‌هايي موسوم به «مشک‌آباد» شهرت يافته‌اند. سه روستاي معرف مهاجران (معاجران خاک، مهاجران کمر، مهاجران ملاابوالحسن) نيز با عنوان قالي مهاجران داراي شهرت جهاني بوده‌اند.
رنگ‌ها و طرح مورد استفاده در قالي اراک:
مهمترين طرح‌هاي فرش در منطقه اراک، عبارتند از: نقشه بته ميري در روستاي مالميرشهرستان سربند»، نقشه مستوفي، نقشه ماهي درهم، در دهستان فراهان، نقشه مرغ و ماهي، طرح گل حنا، طرح جغرافيا «جغرافي خورشيد و جغرافي گل و بوته»، نقشه زير خاکي در شمال اراک و محلات، گلداني، دسته گلي و تک بته، لچک و ترنج شاه عباسي افشان و طرح‌هاي گل فرنگ،.
 رنگهاي بکار رفته در قاليهاي اراک عبارتند: از لاکي، سرمه‌اي، سبز، کرم، بژه مسي، حنايي، قهوه‌اي و آبي با درجات مختلف تيره و روشن رنگ کرم استخواني و دوغي و سبز زيباي بندهاي پيچ در پيچ قاليهاي قديم فراهان ازشناسه‌هاي مهم قاليچه‌هاي آن است.
ويژگي هاي بافت دار و ابعاد در قاليهاي اراک:
قالي هاي اراک با گره فارس بافته مي‌شوند قالي‌هاي شهر اراک و روستاهاي آن داراي رجشمار متفاوتي هستند روستاهاي شمالي اراک همچون جيريا، ساروق و غياث آباد در حال حاضر داراي قاليچه‌هاي تا رجشمار 40 و 45 هستند اما روستاهاي شرق و جنوب اراک يعني قاليهاي مشک آباد و قاليهاي محل داراي رجشمار 20 تا حداکثر 30 رج است. قالي‌هاي قديم و اصيل روستايي اراک داراي رجشمار پايين 20 تا 25 رج هستند.
 ابعاد قالي‌هاي اراک شامل : پشمي، زرع و نيم، دوزرع، 3*2 ، 5/3*5/2 متر مربع و حتي ابعاد بزرگتر نيز در قالي‌هاي منطقه اراک وجود دارد. همچنين انواع کناره با طول 4 الي 6 متري نيز از قديم مورد توجه بوده است نوع دار قالي نيز عمودي ثابت است.
طراحان و توليد کنندگان قالي اراک:
اسداله دقيقي، جعفر چگني، ذبيح اله ابطحي، حاج آقا عشقي گلباز، عزت اله ابراهيمي و محمد آستانه از معروفترين طراحان قديم و امروز فرش اراک هستند. شرکت‌هاي خارجي همچون شرکت سليم شاهانيان شرکت تلفنيان و تاوسهندچيان ازمهمترين توليد کنندگان قالي معاصر اراک بوده‌اند. خانواده‌هاي مشتاقي و مدني نيز از توليد کنندگان خصوصي قالي اراک مي‌باشند.
محلات:
محلات در 363 کيلومتري تهران قرار گرفته است، در اين شهر آثار تاريخي مانند آتشکده‌هاي متعلق به دوره‌ ساساني و محراب ابوالفضل متعلق به دوره مغول وجود دارد. شهرستان محلات از شمال به شهرستان قم از جنوب به شهرستان گلپايگان، از مشرق به شهرستان کاشان و از مغرب به شهرستان‌هاي خمين و اراک محدوداست.
سابقه قاليبافي در محلات:
دقت در بافت و طراحي قالي‌هاي محلات حکايت از قدمت طولاني قاليبافي در اين منطقه دارد تاريخ قاليبافي محلات به جهت موقعيت جغرافيايي آن متاثر از مراکز همجوار آن به ويژه اراک است.
رنگ‌هاي و طرح‌هاي مورد استفاده در قالي‌هاي محلات:
انواع طرحهاي به کاررفته در قالي‌هاي قم و اراک در قالي‌هاي امروز محلات ديده مي‌شود. انواع طرحهاي لچک و ترنج، گل فرنگ، خشتي بختيار، دسته گلي، درختي و انواع لچک ترنج‌هاي شاه عباسي و افشان شاه‌عباسي در قالي‌هاي محلات ديده مي‌شود.
ويژگي‌هاي بافت دار و ابعاد در قاليهاي محلات:
قالي هاي محلات با استفاده از گره فارسي و بسيار محدود از گره ترکي نيز استفاده مي‌شود. مواد اوليه قالي‌هاي اراک پشم و ابريشم است. ابعاد قالي محلات، زرع و نيم، دوزرع، شش متري و به ندرت قاليهاي فانتزي مي‌باشد. ابعاد بزرگتر و کناره هم به صورت پراکنده ديده مي‌شود. رجشمار 20 الي 25 در بافته‌هاي قديم و 30 الي 35 گاهي تا رجشمار 50، در بافته‌هاي جديد و اغلب در خود شهر محلات را مي‌توان ديد. نوع دار قالي عمودي و از نوع ثابت است.
خمين:
شهرستان خمين در فاصله تقريبي 65 کيلومتري جنوب شرقي اراک قرار گرفته است و يکي از قديمي‌ترين مراکز توليد قالي در استان مرکزي به شمار مي‌آيد.
سابقه قاليبافي در خمين:
شهرستان خمين به واسطه قاليچه‌هاي روستاي ليليان در سال‌هاي قبل از دهه 30 و 40 هجري شمسي از شهرت جهاني برخوردار بوده است. از زمان مهاجرت ارامنه به مناطق جنوبي تر ايران به‌ويژه نواحي مرکزي ايران، تعداد زيادي از آنها در روستاهاي حومه اراک و خمين و حتي چهار محال و بختياري ساکن شدند. اما در اين ميان روستاي ليليان به واسطه توليد فرش‌هاي خاص که به نام ليليان معروف است به شهرت جهاني دست يافت. اين روستا در حال حاضر از سکنه خالي مي‌باشد. روستاهاي اطراف خمين از جمله ليليان و ريحان از مراکز مهم بافت قالي به شمار مي‌روند. قالي ليليان بافتي فشرده و کرک بلند دارد و بافندگان آن را، چنان پرداخت مي‌کردند که سطح آن مخملي و نرم مي‌شد.
رنگ و طرحها در قالي خمين:
معروفترين نقش قاليهاي قديم ليليان و روستاهاي اطراف آن شاخ بزي بوده است. همچنين نقش ماهي در هم از ديگر نقوش متداول قديم اين منطقه بوده است. نقش بندريحان نيز در خمين بافته مي‌شود. رنگ قالي‌هاي اين منطقه قرمز دوغي است.
ويژگي بافت دار و ابعاد در فرشهاي خمين:
نوع گره مورد استفاده در حال حاضر عموماً فارسي است ولي در روستاهاي ارمني باف که سابقاٌ به بافت قالي مي‌پرداختند گره ترکي هم ديده شده است. از نظر ابعاد نيز فرش قديم آن به ابعاد کوچک و در حال حاضر به ابعاد بزرگ نظير 6 متري گرايش يافته است.
قالي فراهان:
قالي فراهان به دليل فشردگي بافت و كوتاهي پرز معروف است که از جمله كانونهاي مهم قاليبافي در اراك به شمار مي‌رود. طرح «ماهي فراهان»، طرح لچك  ترنج بر زمينه نخودي يا آبي سير آن معروف هستند. قالي فراهان به علت بافت فشرده‌اش به نام قالي ساروق معروف شد و شهرت جهاني بدست آورد. قالي محال نيز در اين منطقه بافته مي‌شود.
قالي مشك آباد كه قالي خشن و درشت بافت است در يكي از بخشهاي فراهان بافته مي‌شودو بيشتر به كشورهاي اروپايي صادر مي‌شود و داراي طرحهاي هراتي، گل ختايي، مينا خاني، خرچنگي و نقشه‌هاي شاه عباسي و يا نقشه‌هاي جوشقان است.
ساروق:
قاليهاي قديمي ساروق داراي بافت فشرده و پرزي كوتاه هستند و طرحي براساس لچك و ترنج بر زمينه نخودي يا آبي سير داشتند اين فرشها داراي شهرت جهاني مي باشند.
اما قاليهاي جديد ساروق داراي بافت فشرده و پرز بلند مي‌باشند. طرح آن گل و بوته پوشاننده همه متن و رنگ آن 90 درصد سرخ مي‌باشد. از جمله ويژگيهاي قالي ساروق رنگ تند آن است. اينك قاليهاي ساروق در مناطق اراك، محلات، فراهان تفرش، چهارراه، كزاز خوانسار و مهاجران بافته مي‌شود.
سرابند:
سرابند يا سربند از شهرستانهاي استان مركزي و مركز آن شازند است. قالي سرابندي داراي طرح بته ميوه است طرح اين قالي به بته سيري معروف است و با گره تركي بافته مي‌شود.
 
 
بالا